Gallium

CÂN LÀM RÕ ĐIỀU BÍ ẨN KHỔNG LỒ Ở BOXIT VIỆT NAM

Gali – kim loại trọng yếu – đang nằm ở đâu trong quặng Boxit của Việt Nam?

Rất nhiều nước có nền kinh tế phát triển xếp Gali vào hàng khoáng kim loại trọng yếu, và Gali có thể đang tồn tại với trữ lượng lớn trong các mỏ quặng Boxit ở Việt Nam.

Các khoáng kim loại có vai trò quan trọng mà không thể thay thế được, nhưng đang đối mặt với nguy cơ nguồn cung cấp bị xáo trộn, được định nghĩa là kim loại trọng yếu cho nền kinh tế và an ninh quốc gia.[1] Thông thường, thuật ngữ “kim loại trọng yếu – critical mineral” và “kim loại chiến lược – strategic mineral” được dùng với nghĩa như nhau, bởi nếu một kim loại được coi là trọng yếu thì kim loại đó thường đặc biệt hữu dụng cho chiến lược quốc gia, dù đó là chiến lược kinh tế hoặc chiến lược quốc phòng.

Gali là một nguyên tố kim loại mềm, ánh bạc, số nguyên tử là 31, ký hiệu hoá học là Ga. Gali được sử dụng rộng rãi trong các sản phẩm chứa các linh kiện vi điện tử chủ yếu ở dạng hợp chất Asenua-Gali (GaAs) hoặc Nitrua-Gali (GaN).[2]

GaAs được sử dụng trong các ứng dụng quan trọng của ngành công nghiệp hàng không, điện tử viễn thông và thiết bị y tế hiện đại. Trong đó, tác dụng của GaAs là đổi dòng điện trực tiếp thành tia laze và sử dụng trong sản xuất thiết bị quang điện hay tế bào quang điện (cực laze, đèn LED, bộ tách sóng và tế bào pin mặt trời).[3]

Hợp chất GaAs cũng được sử dụng để tạo nên các linh kiện điện tử bán dẫn của điện thoại di động thông minh (smartphone), máy tính xách tay và các siêu máy tính tốc độ cao sử dụng trong an ninh quốc phòng. Bởi để có các thiết bị này cần có những liên kết đặc biệt tạo ra bởi các mạch bán dẫn chứa GaAs.[4]

Hợp chất GaN được sử dụng chủ yếu trong sản xuất bóng đèn hiệu suất cao (đèn LED) và cực quang diodes, nguồn điện từ và máy phát sóng điện từ.[5]

Công nghệ Gali cũng được ứng dụng trong công nghệ truyền dẫn tốc độ cao, các đường dây cáp quang, hạ tầng thông tin truyền thông không dây, linh kiện điện tử về năng lượng, và các vệ tinh.[6]

Gali cũng được sử dụng cho các ứng dụng thông thường như đèn đáy màn hình của laptop, tivi màn hình phẳng, và màn hình máy tính để bàn.[7]

Cả chính phủ Mỹ và Liên Minh Châu Âu đều xếp Gali là một khoáng kim loại trọng yếu.[8]

Nhà cung cấp Gali chủ yếu trên thế giới là Trung Quốc (chiếm 85%) tiếp theo là Đức (7%) và Kazakhtan (5%).[9]

Về mặt tự nhiên, điều khiến Gali trở nên quý hiếm là do Gali chỉ được phân bố với lượng rất nhỏ hay gọi là dạng dấu vết tìm thấy trong các khoáng hay quặng của kim loại khác như quặng Nhôm – aluminum, quặng Kẽm – zinc. Ví dụ, Gali được tìm thấy trong quặng nhôm mà có thành phần chủ yếu là Boehmite và Gibbsite, là hai khoáng chính hình thành nên các mỏ quặng Boxit. Gali cũng có trong quặng kẽm sulfua là thành phần chính của quặng Sphalerit.[10]

Hiện nay, kim loại Gali được khai thác hay chiết tách chủ yếu ở dạng sản phẩm phụ của quá trình chế biến quặng Boxit để lấy Nhôm. Một lượng Gali nhỏ hơn được chiết tách từ quá trình chế biến quặng Sphalerir để lấy Kẽm từ ba loại mỏ quặng chính (loại trầm tích, loại thung lũng Mississippi, và loại sulfua núi lửa).[11]

Có thể thấy là kim loại Gali và Nhôm đều có thể chiết tách ra từ quặng Boxit, nhưng Gali có giá trị kinh tế gấp hàng trăm lần Nhôm. Một ví dụ so sánh giá thô của Gali và Nhôm (chưa điều chỉnh về các yếu tố kỹ thuật), trên Thị trường Kim loại Thượng Hải cho thấy:

Giá ngày 23.1.2018

Giá Nhôm thỏi

Giá 14340-14380 NDT/tấn; Trung bình 14360 NDT/tấn[12]; Tương đương với 2,24 USD/kg.[13]

Giá Gali

Gali nguyên chất (6N) FOB: 255-265 USD/kg; Trung bình 260 USD/kg
Gali nguyên chất (7N) FOB: 288-300 USD/kg; trung bình 294 USD/kg[14]

Theo so sánh giá này, một kilogram Gali đáng giá bằng 116 – 131 kilogram Nhôm.

Và đến đây chúng ta cần đặt câu hỏi cho Việt Nam

Với vai trò đặc biệt quan trọng của Gali trong nền kinh tế và an ninh thế giới, và sự sẵn có của Gali trong Boxit, tại sao không hề có một thảo luận hoặc bất cứ thông tin nào về Gali từ năm 2007 khi các dự án Boxit ở Việt Nam được chính thức phê duyệt, và cũng từ đó nổ ra những cuộc thảo luận nóng bỏng kéo dài cho đến ngày nay trong cả nước, về hai dự án khai thác Boxit tại Việt Nam là Nhân Cơ ở Đak Nông và Tân Rai ở Lâm Đồng?

Mỗi dự án trong hai dự án này có công suất hằng năm là 650.000 tấn alumin (Oxit nhôm – Al2O3).[15]

Chẳng là chuyện nhỏ.

Nhưng, chẳng hề có một từ nào bàn về Gali.

Đây là một bí ẩn có thể mở ra những câu hỏi hiển nhiên như:

  • Có ai ở Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam, VINACOMIN, biết rằng Gali là một kim loại trọng yếu?
  • Có ai ở VINACOMIN biết rằng Boxit là nguồn chủ yếu để khai thác Gali hiện nay?
  • Có ai ở VINACOMIN đã nói chuyện về Gali với nhà thầu xây dựng chính của dự án Nhân Cơ và Tân Rai, Tập đoàn Chalco (Tập đoàn Nhôm Trung Quốc), nhà sản xuất Nhôm hàng đầu Trung Quốc (trong khi Trung Quốc là nhà sản xuất Gali số 1 của thế giới)?
  • Có ai ở VINACOMIN đã từng đề cập với ai trong Chính phủ Việt Nam về Gali?
  • Nếu VINACOMIN đã từng nói chuyện với bất cứ bên nào về Gali, những gì đã xảy ra trong và sau các cuộc trao đổi?
  • Hay là, VINACOMIN thực sự không hề biết bất cứ thông tin nào về Gali, như thế lại là câu chuyện khác…

Đây có lẽ là điều bất ổn khổng lồ đã không hề được đề cập trong các cuộc thảo luận về chiến lược quốc gia, hoặc dường như không ai nhìn ra vấn đề bất ổn khổng lồ này.

Đây là bí ẩn thời đại cần giải đáp cho Việt Nam.

Hãy cùng giúp chúng tôi tìm ra câu trả lời!

Trần Đình Hoành & Đào Thu Hằng[16]
_________________

Việt Nam Tân Rai Lâm Đồng boxit Gali